وبلاگ : قاسم - پوراسمعیل-(ماکو یی ) دبیر عربی وفلسفه ومنطق ومعارف ناحیه یک تبریز

علمی ،آموزشی ،دینی(دبیر دبیرستان نمونه دولتی امیرالمومنین (ع) منطقه ولیعصرودبیرستان غیر انتفاعی جام ناحیه چهار واقع در منطقه ائل گلی تبریز)

قطع رحم وصله رحم
نویسنده : قاسم - پوراسمعیل - ساعت ۱۱:٠٢ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۸ دی ۱۳۸۸
 

قطع رحم یا بدترین اعمال

در حدیثى آمده است که شخصى از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) سؤال کرد: کدام عمل نزد خداوند بسیار زشت و ناپسند است؟ فرمود: براى خدا شریک قرار دادن پرسید بعد از آن کدام عمل بسیار ناپسند است؟ فرمود: قطع رحم (یعنى ترک خویشاوندى) گفت: پس از آن کدام است؟ فرمود: امر به منکر و نهى از معروف کردن.(17)

امام باقر(علیه السلام) فرمود سه خصلت است که صاحب آن نمى میرد تا اینکه آثار وخیم آن را ببیند: ظلم، قطع رحم، قسم دروغ.(18)

نیکى به خویشاوندان در مقابل بدى آنها

مردى خدمت امام صادق(علیه السلام) آمد و از بستگان خود شکایت کرد. حضرت به او فرمود: خشم خود را فرو بر و کظم غیظ کن (و به آنها نیکى کن!) عرض کرد: به من چنین و چنان مى کنند، و از انواع بدیها و ستمها فروگذار نمى کنند. حضرت فرمود: آیا تو هم مى خواهى مثل آنها قطع رحم کنى و ترک احسان به آنها نمایى؟ اگر چنان کنى، خداى تعالى در دنیا و آخرت نظر لطفش را از تمام شما بر مى دارد.(19)

مرحوم مجلسى در شرح این حدیث مى فرماید: ممکن است منظور امام(علیه السلام)این باشد که اگر تو قطع ننمایى و پیوند کنى آنها هم پشیمان شده و پیوند مى کنند، پس رحمت الهى شامل حال همه شما خواهد شد. و اگر آنها پشیمان نشوند فقط رحمت الهى شامل حال تو خواهد بود. و چنانچه تو هم مانند آنها قطع رحم کنى خداوند به هیچکدام از شما نظر نمى کند.

این بود پاره اى از روایات در مورد قطع رحم، اکنون به آیات و روایات صله رحم مرور مى کنیم و اهمیت آن را از دیدگاه قرآن و اهلبیت(علیهم السلام) جویا مى شویم.

صله رحم واجب است

خداوند سبحان در سوره نساء آیه اوّل درباره صله رحم چنین مى فرماید: «بترسید از مخالفت امر خدا که به وسیله نام او از یکدیگر حاجت مى طلبید (یعنى براى رسیدن به مقصود خود به نام خدا سوگند یاد مى کنید) و نیز بترسید از بریدن با خویشاوندان و سعى کنید در پیوند با ایشان».

در تفسیر این آیه شریفه امام صادق(علیه السلام) مى فرماید: مراد از ارحام در این آیه تمام خویشان هستند به درستى که خداوند امر به پیوند خویشاوندى نموده و صله رحم را بزرگ شمرده تا جایى که سفارش آن را در کنار نام خود ذکر فرموده.(20)

امام رضا(علیه السلام) مى فرماید: خداوند در قرآن مجید سه امر فرموده که در هر امرى دو چیز با هم سفارش شده که اطاعت هر امرى بستگى به اطاعت هر دو دارد.

1ـ امر فرموده به نماز و زکات با هم پس کسى که نماز بخواند و زکات ندهد نمازش هم پذیرفته نیست.

2ـ امر فرموده به شکرگذارى خودش و والدین، پس کسى که شکر خدا را بکند ولى شکرگزار و قدردان پدر و مادر نباشد شکرگزارى خدایش نیز پذیرفته نخواهد بود.

3ـ امر فرموده به تقواى از خودش و صله رحم، پس کسى که صله رحم نکند، امر به تقوا را هم اطاعت ننموده است.(21)

صله رحم حساب قیامت را آسان مى کند

از پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) و امام صادق(علیه السلام) روایت است که فرمودند صله رحم حساب روز قیامت را آسان مى کند.(22)

سفارش اکید پیامبر در مورد صله رحم:

امام باقر(علیه السلام) مى فرماید: پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: وصیت و سفارش مى کنم حاضرین و غائبین از امتم را و کسانى که هنوز به دنیا نیامده اند، تا روز قیامت که صله رحم نمایند هر چند فاصله میان ایشان و رحم یک سال راه باشد به درستى که صله رحم از امورى است که خداى تعالى آن را جزء دین قرار داده است.(23)

قاطع رحم از صراط نمى گذرد

امام باقر(علیه السلام) از ابوذر نقل مى کند که پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: صراط (پلى که روى جهنم است و روز قیامت همه باید از روى آن عبور کنند) دو طرفش، رحم و امانت خواهد بود، پس هر کس صله رحم کرده باشد و امانت را خیانت نکرده به صاحبش رد کرده باشد، از آن به سلامت عبور خواهد کرد و هر گاه کسى خیانت در امانت کرده و صله رحم نکرده باشد هیچ عملى براى او سودى نخواهد داشت و بر اثر این دو گناه از پل صراط لغزیده به جهنم واصل خواهد شد.(24)

اجر صله رحم در آخرت

پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: کسى که با جان و مال به سوى نزدیکان خود برود، تا صله رحم کند، پروردگار بزرگ به او اجر صد شهید مرحمت کند و به هر گامى که بردارد چهل هزار حسنه، براى او ثبت و چهل هزار بدى از او برطرف خواهد کرد و برایش به همین اندازه درجه بالا برد و گویا صد سال خدا را با صبر عبادت کرده است.(25)

فواید دنیایى صله رحم

در روایتى آمده است که روزى منصور دوانیقى به دنبال امام صادق(علیه السلام)فرستاد، و دستور داد تا فرش مخصوص در اطاق انداختند که وقتى امام(علیه السلام)تشریف آورد، در کنار خود او را جاى دهد، چیزى نگذشت که امام(علیه السلام) (به ناچار) در حالى که خود را معطر کرده بود تشریف آورد. منصور حضرت را استقبال کرد، آنگاه او را در کنار خود نشانید، و در خصوص صله رحم تقاضاى حدیثى کرد، که گویا از مهدى عباسى شنیده بود.

حضرت فرمود: آرى پدرم از پدرش، از جدش از على(علیه السلام) نقل فرموده که پیغمبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: به درستى که مردى صله رحم مى کند و حال آنکه از عمرش سه سال باقى مانده خداوند آن را سى سال مى نماید و قطع رحم مى کند، و از عمرش سى سال باقى مانده، پس آن را سه سال مى نماید. آنگاه این آیه را تلاوت فرمود، یمحوالله ما یشاء و یثبت و عنده ام الکتاب یعنى هر چه را که خدا بخواهد محو مى کند و اثبات و در نزد او است ام الکتاب.

منصور گفت حدیث خوبى بود ولى قصدم آن نبود، حضرت فرمود: پدرم از پدرش، از جدش از على(علیه السلام) نقل کرده که رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: صله رحم شهرها را آباد و عمرها را طولانى مى کند اگر چه اهل آن از نیکان نباشند.

منصور گفت: این هم حدیث خوبى بود لیکن منظور من آن نبود. حضرت فرمود: پدرم از پدرش، از جدش، از على(علیه السلام) نقل کرد، که رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) فرمود: صله رحم حساب را آسان کرده و از مرگ بد آدمى را نگه مى دارد، منصور گفت منظورم همین بود.(26)

داود رقى گوید: خدمت امام صادق(علیه السلام) نشسته بودم که ناگاه و ابتداً فرمود: اى داود روز پنجشنبه اعمال شما شیعیان بر من عرضه گردید، در بین کارهاى تو صله کردن به پسر عمویت مرا شاد کرد، به درستى که مى دانم این پیوند تو در برابر بریدن او سبب نزدیک شدن مرگ او است.

داود گوید: مرا پسر عموى معاند و خبیثى بود، لکن گرفتارى و پریشانیش را متوجه شدم پیش از حرکت کردنم به مکه معظمه مبلغى برایش فرستادم تا معیشتش تأمین شود چون به مدینه آمدم حضرت مرا از این موضوع خبر داد.(27)

عالیترین مرحله صله رحم

امام صادق(علیه السلام) به هنگام وفاتش وصیت فرمود: که هفتاد دینار به حسن افطس که پسر عموى ایشان بود بپردازند! به آن حضرت گفته شد آیا به کسى که با شمشیر به شما حمله کرده بخشش مى کنى؟

حضرت فرمود: نمى خواهى از کسانى باشم که خداى تعالى درباره آنها مى فرماید: «و کسانى که مى پیوندند آنچه را که خداوند امر به پیوند کرده»؟ به درستى که خداوند بهشت را آفرید و پاکیزه و خوشبو کرد، بوى آن از دو هزار سال راه استشمام مى گردد، ولى عاق والدین و قطع کننده رحم آن را استشمام نمى کند.(28)

صفوان جمال گوید: روزى میان امام صادق(علیه السلام) و عبدالله بن احسن سخنى درگرفت تا به جنجال کشید و مردم دور آنها جمع شدند و شب شده که از هم جدا شدند.

صفوان مى گوید: صبح پى کارى بیرون شدم، امام صادق(علیه السلام) را در خانه عبدالله بن حسن دیدم که مى فرماید: اى کنیز به عبدالله ابن حسن بگو بیاید، او بیرون آمد و گفت: یا اباعبدالله چرا صبح (زود) به اینجا تشریف آوردى؟ حضرت فرمود: من دیشب آیه اى از قرآن را تلاوت کردم که پریشانم ساخت.

عبدالله گفت کدام آیه؟ فرمود: این آیه که خدا مى فرماید: کسانى که پیوند مى کنند آنچه را که خدا به پیوند آن امر کرده و از خداى خود جهت بدى حساب در قیامت ترسناکند.

عبدالله گفت: راست گفتى گویا من این آیه را هرگز در کتاب خداى عزّوجلّ نخوانده بودم.

سپس دست به گردن یکدیگر درآورده و با هم گریستند.

شرح ـ عبدالله بن حسن همان شخصى است که با امام(علیه السلام)گفتگوهاى طولانى کرده و از آن حضرت تقاضا مى کرد که با فرزند شومش، محمد بن عبدالله بیعت کند. و پیداست که امام(علیه السلام) کارى نمى کرد که محتاج به یادآورى آیه قرآن باشد، بلکه همه آیات قرآن در نظرش مجسم بود، و تذکر آیه شریفه براى مصلحت و تنبه عبدالله بوده و پریشانى آن حضرت هم به خاطر او بوده است، پس این حدیث دلالت دارد بر اوج اهمیت صله رحم و نبریدن از خویشان اگر چه خویشان به این حد از فسق و گمراهى باشند.(29)

صله رحم خویشاوندان کافر نیز لازم است

شخصى به امام صادق(علیه السلام) عرض کرد یابن رسول الله من خویشانى دارم که با من هم دین نیستند، آیا آنها را بر من حقى هست؟ فرمود: آرى، خویشاوندى را چیزى قطع نمى کند، و اگر هم دین تو باشند دو حق پیدا مى کنند: حق خویشاوندى و حق اسلام.(30)

شرح ـ این حدیث دلالت دارد بر اینکه کفر افراد، حق خویشاوندى را ساقط نمى کند، و همچنین منافاتى هم با آیه «لاتجد قوماً یؤمنون بالله الخ» ندارد زیرا محبت یک امر قلبى است و معاشرت و اداى حقوق امرى است ظاهرى بنابراین انسان باید خویشان کافر و منحرف خود را قلباً دوست نداشته باشد. هر چند به ظاهر با آنها رفت و آمد کند.

رسیدگى کردن به فامیل واجب است

امام صادق(علیه السلام) از پدران بزرگوارش از على(علیه السلام) روایت مى کند که فرمود: شخصى خدمت رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)عرضه داشت اى رسول خدا آیا در مال غیر از زکات حقى وجود دارد؟ حضرت فرمود: آرى نیکى کردن به خویشان و بستگانى که با انسان بریده باشند و نیز رسیدگى کردن به همسایه مسلمان، که اگر کسى شب را سیر بخوابد و همسایه اش گرسنه باشد، به من ایمان نیاورده است سپس فرمود: پیوسته جبرائیل مرا به سفارش همسایه وصیت مى فرمود: تا جایى که گمان کردم همسایه از همسایه ارث مى برد.(31)

کمترین صله رحم

امام هشتم على بن موسى الرّضا(علیه السلام) از امام صادق(علیه السلام) روایت نموده که فرمود: صله رحم کنید ولو به دادن یک جرعه آب باشد و بالاتر از هر چیز در صله رحم و توجه به خویشاوندى خوددارى کردن از اذیت و آزار آنها است.(32)

امام صادق(علیه السلام) فرمود: صله رحم کنید و به خویشان خود احسان کنید که این عمل حساب قیامت را آسان و از ارتکاب به گناه مصون مى دارد، پس صله رحم کنید و نسبت به برادران خود احسان کنید اگر چه به وسیله سلام کردن خوب و جواب دادن آن باشد.(33)

سفر کردن براى صله رحم

در شرع مقدس اسلام مسافرت کردن براى صله رحم و دیدار از خویشاوندان مستحب است. چنانچه از رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) روایت شده که به امیرالمؤمنین(علیه السلام)فرمود: یا على براى نیکى به پدر و مادر مسافرت کن ولو دو سال راه باشد (یعنى اگر بین تو و پدر و مادرت دو سال راه فاصله باشد جهت نیکى به آنها این راه را طى کن) و براى دیدن خویشاوندان اگر یک سال راه باشد برو و براى دیدار مریض اگر یک میل راه باشد (هر میل تقریباً دو کیلومتر است) و اگر تشییع جنازه باشد ولو دو میل راه شرکت کن و براى زیارت و ملاقات برادر دینى برو اگرچه چهار میل راه باشد.(34)

عالیترین مقام بهشتى براى صله رحم

از پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) روایت شده که فرمود: به درستى که در بهشت مقامى است که به آن نمى رسد مگر سه طایفه :

 پیشواى عادل .

 کسى که صله رحم کرده باشد .

 فقیر عیالمندى که صابر و شکیبا باشد.(35)

نفل از کتاب میرزا باقر حسینى زفره اى اصفهانى