وبلاگ : قاسم - پوراسمعیل-(ماکو یی ) دبیر عربی وفلسفه ومنطق ومعارف ناحیه یک تبریز

علمی ،آموزشی ،دینی(دبیر دبیرستان نمونه دولتی امیرالمومنین (ع) منطقه ولیعصرودبیرستان غیر انتفاعی جام ناحیه چهار واقع در منطقه ائل گلی تبریز)

بررسی ونقد سؤالات درس دین وزندگی در آزمون سراسری سال93 13
نویسنده : قاسم - پوراسمعیل - ساعت ٩:٤٧ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٩ آبان ۱۳٩۳
 

هوالفتاح العلیم

 

نقد سؤالات درس دین وزندگی در آزمون سراسری سال93  13

بخش آیات وروایات

در سوال اول که به بخش حیطه دانش ( داشتن مهارت های ذهنی) مربوط میشود    واز دانش آموزان ترجمه عبارت را خواسته است که از آیات درس دوازده میباشد، گرچه طراح محترم در طرح سوال آزاد است ولی میتوانست از این قسمت سوالاتی از آیه نسبت به ویژگی های حاکم اسلامی مطرح نماید واز آیاتی سوال بدهد که برای مثال ترجمه را خود کتاب آورده ویک یا دو سطر از  آیه  را برای ترجمه انتخاب میکرد بهتر میشد ( برای مثال)  سطر آخر سوره توبه که عبارت است ((و لو کره المشرکین))  که با این کار میتوانست آیات زیادی را برای ترجمه انتخاب کند ونمره برای چند سوال از ترجمه اختصاص میابد. مضافا اینکه بارم سوال با حود آیه مطابقت ندارد و بهتر بود طراح محترم دو سوال را برای ترجمه انتخاب میکرد.

در سوال دوم آیه ای را آورده که از دانش آموزان خواسته که از طریق تجزیه و تحلیل   ( داشتن مهارت های ذهنی) به تشخیص    یکی از ویژگی های اعجاز محتوایی قران بپردازد میتوانست طراح محترم به ارتباط یک  آیه وحدیثی که در این زمینه آمده اختصاص بدهد (وما ارسلنا رسلنا... وحدیث نحن معاشر الانبیا)که از این طریق ارتباط با حدیث حاصل بشود ودانش آموزان برای کنکور هم که که می خواهند آمده بشوند با این نوع از سوالات بیشتر آماده بشوند.

در سوال سوم  به جای تکمیل نمودن حدیث ای کاش شیوه سنتی حفظ روایت وآیات حفظ میشد وبدین طریق به رشد وتوسعه قوه حافظه در جامعه میگردید چرا که دراین روش دانش آموزان وفراگیران حفظ آیه را به طور جدی طلقی نمیکنند وبرداشت غلط در جامعه بوجود میاید که به نوشتن یک عبارت میتوانیم نمره آن را بگیریم

نکات کلی در نقد قسمت آیات وروایات

1-نمره قسمت آیات وروایات با سوالات کنکور هماهنگی ندارد لازم است همچنانکه در کنکور نزدیک به 60 تا 70 در صد سوالات از قسمت آیات وروایات میباشد در حالی که در سوالات نهایی بر عکس کنکور میباشد وباید هماهنگی ما بین سوالات نهایی وکنکور ایجاد گردد تا تلازم ایجاد شود چرا که نمره هر دو در سرنوشت دانش آموز وداوطلب موثر است بنابراین باید نحوه طرح سوال با اطلاعیه قبلی با کنکور تطابق داشته باشد

2- از آیاتی که در اندیشه وتحقیق مطرح شده است سوالی طرح نمیشود که این مورد باعث میشود .

 

درست وغلط

 

سوال4-5-6- 7 در همه این سوالها سعی طراح سوال مبنی بر فهم کامل متن درس است  ولی اشکال عمده  چنین سوالاتی  گشتن به دنبال  سوالاتی مبهم  است که دانش آموز در آن دچار شک وتردیک است که باید این نقیصه در سوالات   بعدی انشالله بر طرف گردد.

 

 

تکمیل جملات  (سوالات 8-9-10-11)

  دراین سوالات که طراح محترم به دنبال متن هایی بود که به نحوی سوال از آنها طرح میشود پس حسن سولات،انتخاب و  طرح سوالاتی است که دانش آموز با اینگونه سوالات آشناست ومیتواند به این  سوالات میتواند پاسخ دهد

 

تعریف اصطلاحات

 

در این قبیل سوالات که اکثر قریب به اتفاق دانش آموزان با آن آشنا هستند ولی جابجایی در ساختار تقدم وتاخر سوالات لازم وضروری به نظر میرسد یعنی مشخصا بعد آز آیات قرار گیرد که همان تحقق از آسان به مشکل باید رعایت گردد.  ضمن  اینکه بارم سوال 1 در نظر گرفته شده است که میتوانست به جای آن تعریف یک  اصطلاح دیگر را در سوال بگنجاد ، مظافا اینکه تعاد سولات اگر به 4 مورد اگر میرسید بهتر میشد.

 

کشف ارتباط

 در سوال 13 که وظیفه دانش آموز پیدا نمودن ارتباط متن با مطالب مرتبط میباشد مهمترین کارپیدا کردن متونی است که جواب های نزدیک به هم نداشته باشد  که در گذینه 1- جواب هایی مطرح شده است که دانش آموز قدرت تشخیص دقیق آن را ندارد بنابرین ذکر جوابهی( قسمت- ب- د- ه) تقریبا با سطح تفکر دانش آموزان قابل تشخیص نخواهد بود

ضمن اینکه قسمت اول سوال شماره 3 سوال 13 وافی به مقصود نیست ولی قسمت دوم یعنی (به ثمر رساندن هدیه های الهی در یافتن آنچه مرتبط است کمک میکند

عیب دیگر سوال طرح دو سوال از یک موضوع درسوال شماره 1- و2 سوال 13 که به بحث امامت مرتبط میشود وسوال 3و4 از همان سوال به بحث ازدواج وثمرات آن اختصاص دارد عقل به ما حکم میکند جواب این سوالات مثل سوالات کنکور مفهومی میباشد وبرای رسیدن به مقصود خود میتوانست از همه بخشهای کتاب سوال طرح نماید.

سوالات پاسخ کوتاه

در سوال 14 پاسخ به نحوی در خود سوال است وصورت صحیح چنین سوال به این شکل بهتر میشد (( از نظر قرآن منشا اختلااف در دین چه کسانی هستند)).

در سوال 15 دنبال دلیل است معمولا دانش آموزان جواب  سوال را  به صورت کامل مینویسند که با اصول طرح سولات پاسخ کوتاه مغایرت دارد چنانکه در اصلاح اوراق نهایی شاهد چنین موضوع هستیم.

سوال 16 میتوانست به صورت شروط مطرح شود یعنی شروط دفاع منطقی  از اعتقادات خویش برای حفظ وحدت بین مسلمانان را بنویسید.

در سوال 17 با نگاهی به پاسخ سوال متوجه میشویم که خود طراح محترم  پاسخی را ذکر کرده اند که از دوقسمت تشکیل شده است که با اصول طرح سولات پاسخ کوتاه مغایرت دارد

در سوال 18 سوال به این شکل مطرح میشد بهتر بود((چرا انتخاب ولی فقیه به سلیقه افراد نیست))  هرچند که طرح محترم از واژ ه ای متن کتاب بیشتر بهره برده اند  ضمن اینکه در پاسخ، شرح نیز خواسته شده است که با با اصول طرح سولات پاسخ کوتاه مغایرت دارد.

در سوال 19 که جواب مشخصی دارد وذکر چین سوالی، جزو محاسن طراح محترم  در طرح سوال است، به نظر میرسید اگر به اصول طراحی سوالات کوتاه نگاهی کنیم  تکرار طرح بقیه  سوالاتی با این روش  بر مطلوب بودن سوال مربوطه می افزود .

سوالات تشریحی

در سوال 20با نگاهی بر پاسخ طراح محترم اصول تشریحی بودن رعایت نشده است یعنی جواب سولات پاسخ کوتاه با پاسخ های تشریحی تفاوت چندان ندارد

سوالات 21و22 با اصول طراحی سوالات تشریحی مطابقت دارد

در سوال 23 که با با اصول طراحی سولات تشریحی مغایرت دارد. گنجاندن این سوال در قسمت سوالات  تشریحی  چندان مطلوب نیست ضمن اینکه در بارم بندی میتوانست  برای هر قسمت سوال 25/. در نظر بگیرد وجمع بارم سوال 75/. میشد.

سوالات 24و25 جزو ، سوالت تشریحی است وبا اصول طراحی سولات پاسخ تشریحی مطابقت دارد.

نقد کلی بر سوالات دین وزندگی اردیبهشت(خرداد) ماه 1393

1- تفاوتهای فردی در رشته های فنی وحرفه ، ونظری  رعایت نشده است.

2- سوالات با ید از آسان به مشکل طراحی میشد که باز رعایت نشده است.

3- محصور کردن سوال در قالب معینی وپیروی نکردن از اصول طراحی با توجه به قالب از ایراد های طراحی  میباشد.

4- در تقسیم بندی، بین قالب سوالات، عدالت پخش نمره رعایت نشده است.

5- بارم سوالات در برخی موارد با واقعیت منطبق نیست.

6- ارتباط بین آیات واحادیث نادیده گرفته شده است.

7- به فعالیتهای دانش آموزان در متن درس اهمیت داده نشده است نظیر سوال از قسمت اندیشه وتحقیق و...

8- طراحی برخی سوالات پاسخ کوتاه وتشریحی و برعکس مطابق هم است.

9- توجه نکردن به بانک سوالات  سنوات گذشته

10- عدم انطابق سوالات با  اهداف حیطه های آموزشی.

 

والسلام علی من اتبع الهدی

 ( قاسم – پوراسمعیل دبیر معارف اسلامی دبیرستان امیر المومنین (علیه السلام) ناحیه یک تبریز )


 
 
معرفی سایت دکتر احمد عابدی واستفاده از سخرانی های علمی آن بزرگوار
نویسنده : قاسم - پوراسمعیل - ساعت ۱٢:٢٧ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢۸ آبان ۱۳٩۳
 

بسمه تعالی

به اطلاع بازدید کنندگان از وبلاگ اینجانب میرساند اکثر مراجعه کنندگان به  بنده معمولا خواستار معرفی شخصی برای استفاده از کتاب ها ویا آثار از اساتید معاصر هستند لذا برای این دسته از بزرگواران آثار علمی(سخنرانی ها -کتاب ها -ومقالات) استاد بزرگوار جناب آقای دکتر احمد عابدی که بر گردن حقیر حق استادی را دارند را معرفی میکنم بنده هم حود نزدیک به هیجده سال از استاد دور هستم ولی هرموقع فرصت فراهم شود از آثار این استاد متواضع  بهر ها برده و میبرم

در زیر آدرس سایتهایی را که میتوان از آثار استاد استفاده کرد را معرفی میکنم

1- سایت شخصی استاد دکتر احمد عابدی

2- سایت راسخون که میتوانید سخنرانی این بزرگوار را دانلود کنید واستفاده کنید


 
 
پیامِ آیات درسِ دین و زندگی پیش دانشگاهی / سال چهارم دبیرستان
نویسنده : قاسم - پوراسمعیل - ساعت ۱٠:۳٤ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٦ آبان ۱۳٩۳
 

                 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

 پیامِ آیات درسِ دین و زندگی پیش دانشگاهی 

درس اوّل

 

« یَا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ * إِنْ یَشَأْ یُذْهِبْکُمْ وَ یَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِیدٍ * وَ مَا ذَلِکَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِیزٍ . » ، ( فاطر ، 35 / 15 ـ 17 )

ـ همة مخلوقات ، از جمله انسان ، در وجود و هستی خود نیازمندِ خدا هستند .

ـ تنها وجودِ بی­نیاز خداست ، او در هستی خود به دیگری نیازمند نیست .

ـ چون مخلوقات وابسته به خدایند ، اوست که می­تواند آنها را ببرد یا نگه دارد .

ـ چون خدا وابسته به چیزی نیست ، کسی نمی­تواند وجودِ را از او بگیرد و نابودش کند و او بی­نیازِ مطلق است .

 

« اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضِ ... . » ، ( نور ، 24 / 35 )

هر چیزی پیش از آنکه نمایش­دهندة خود باشد ، نشان دهندة خالقِ خود یعنی خداست . خدا نور هستی است و همة موجودات ، هستیِ خود را از او می­گیرند و با وجودِ او آشکار می­شوند .

 

درس دوم

 

«  ... قُلِ : اللَّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ  . » ، ( رعد ، 13 / 16 ) در کتاب اشتباهاً (مائده ، 5 / 16) ثبت شده است.

خداوند تنها مَبدأ و خالقِ جهانِ هستی است . ( توحید در خالقیّت )

 

« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ . » ، ( اخلاص ، 112 / 1 )

خداوند در ذاتش یکتاست و او یگانة بی­همتاست .

                                  

« وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوًا أَحَدٌ . » ، (اخلاص ، 112 / 4 )

خداوند در ذاتش یکتاست و او یگانة بی­همتاست .

 

« ... لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ ... . » ، ( شوری ، 42 / 11 )

خداوند در ذاتش یکتاست و او یگانة بی­مثلِ و مانند است .

 

« وَ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الأرْضِ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الأمُورُ . » ، ( آل­عمران ، 3 / 109 )

خداوند ؛ یگانه خالق و مالکِ جهانِ هستی است ( توحید در خالقیّت ) و بازگشتِ همة امور به سوی اوست . ( معاد )

 

« ... مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِیٍّ وَ لا یُشْرِکُ فِی حُکْمِهِ أَحَدًا . » ، ( کهف ، 18 / 26 )

خداوند ربّ العالمین است و تدبیرِ امورِ هستی فقط به عهدة اوست . ( توحید در ربوبیّت )

 

«  أَفَرَأَیْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ * أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ ؟! » ، ( واقعه ، 56 / 63 ـ 64 )

خداوند ربّ العالمین است و تدبیرِ امورِ هستی فقط به عهدة اوست . ( توحید در ربوبیّت )

 

درس سوم

 

« إِنَّ اللَّهَ رَبِّی وَ رَبُّکُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ . » ، ( آل­عمران ، 3 / 51 )

« إِنَّ اللَّهَ رَبىّ‏ِ وَ رَبُّکُمْ » : خداوند ربّ العالمین است و تدبیرِ امورِ هستی فقط به عهدة اوست ( توحید در ربوبیت )

« فَاعْبُدُوهُ  هذَا صرَِاطٌ مُّسْتَقِیم ‏» : تنها وجودِ شایستة پرستش اوست پس خالصانه باید او را عبادت کرد تا به قُربِ الهی رسید .

 

« اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَ رُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ وَ مَا أُمِرُوا إِلا لِیَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لا إِلَهَ إِلا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا یُشْرِکُونَ . » ، ( توبه ، 9 / 31 )

« اتخََّذُواْ أَحْبَارَهُمْ وَ رُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِیحَ ابْنَ مَرْیَمَ  »

شرکِ اجتماعی خاستگاه برخی افراد است که محورِ فعّالیّتهای اجتماعی خود قرار می­دهند .

« وَ مَا أُمِرُواْ إِلَّا لِیَعْبُدُواْ إِلَهًا وَاحِدًا  لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَنَهُ عَمَّا یُشْرِکُون‏ »

توحیدِ عبادی ( بُعد فردی ـ اجتماعی ) محورِ فعّالیّتهای انسانهای موحّدی است که خدا را خالصانه پرستش می­کنند تا به قُرب الهی برسند .

« لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ  سُبْحَانَهُ عَمَّا یُشْرِکُون »

این کلمه جامعِ همة اَبعادِ توحید ( توحیدِ در عقیده و عبادی ) است که موجبِ رستگاری انسان می­شود .

 

« وَ لَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ... . » ، ( نحل ، 16 / 36 )

توحیدِ عبادی ( بُعد فردی ـ اجتماعی )

 

« وَ مَنْ یُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى وَ إِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الأمُورِ . » ،

( لُقمان ، 31 / 22 )

توحید عبادی ( بُعد فردی ـ اجتماعی )

 

« اَلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ . » ، ( فاتحه ، 1/ 2 )

« الْحَمْدُ لِلَّهِ » توحیدِ عبادی ( بُعد فردی ـ اجتماعی ) « رَبّ‏ِ الْعَالَمِینَ » توحیدِ در ربوبیت

 

« إِیَّاکَ نَعْبُدُ وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِینُ . » ، ( فاتحه ، 1/ 5 )

توحید عبادی ( بُعد فردی ـ اجتماعی )

 

درس چهارم

 

« قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَ فُرَادَى ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا ... . » ، ( سبأ ، 34 / 46 )

قیامِ خالصانه و برای رضایِ خدا ( اخلاص در عمل ـ توحیدِ عبادی )

 

« إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الْکِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّینَ . » ، ( زُمر ، 39 / 2 )

قیامِ خالصانه و برای رضایِ خدا ( اخلاص در عمل ـ توحیدِ عبادی )

 

« أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یَا بَنِی آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّیْطَانَ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ * وَ أَنِ اعْبُدُونِی هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ . »

 ( یس ، 36 / 60 ـ 61 )

توحیدِ عملی و اخلاصِ در عمل موجبِ دوری از گناهان ( شیطان ) می­شود . این اوّلین ثمرة اخلاص یعنی ؛ نفوذ نکردنِ شیطان در انسانِ مُخلَص است .

           

« ... لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِینَ  . » ، ( یوسُف ، 12 / 24 )

توحیدِ عملی و اخلاصِ در عمل موجبِ دوری از گناهان ( شیطان ) می­شود . این اوّلین ثمرة اخلاص یعنی ؛ نفوذ نکردنِ شیطان در انسانِ مُخلَص است .

 

« وَ الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ . » ، ( عنکبوت ، 29 / 69 )

کسی که خالصانه در راهِ خدا تلاش کند و عملِ صالح انجام دهد ، خدا او را به راهِ خود هدایت می­کند و از اِمداد الهی ( هدایت پیامبران ) بهره­مند می­شود و راهِ خدا را بهتر می­شناسد و به اخلاص می­رسد .

                         

« ... لَوْ کُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا کُنَّا فِی أَصْحَابِ السَّعِیرِ . » ، ( مُلک ، 67 / 10 )

یکی از راههای رسیدن به اخلاص تقویت روحیة حقّ­پذیری و تسلیم در برابر عقل و پذیرش وحی است . ( عقل و وحی هر دو موهبتِ الهی است . )

 

« ... وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکْرِی . » ، ( طه ، 20 / 14 )

یکی از راههای رسیدن به اخلاص « راز و نیاز با خدا و کمک خواستن از اوست » نماز باید برای رضای خدا اِقامه شود .

 

درس پنجم

 

 « إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِرًا وَ إِمَّا کَفُورًا . » ، ( انسان ، 76 / 3 )

انسان دارای اختیار و انتخاب آگاهانه است . بنابراین مسئولِ سرنوشتِ خویش است و اگر تصمیمِ غلط بگیرد به ضررش است و اگر تصمیمِ خوب بگیرد به نفعش است .

 

« قَدْ جَاءَکُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِیَ فَعَلَیْهَا وَ مَا أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفِیظٍ .» ،( انعام ، 6 / 104 )

خداوند به دلیلِ اختیارِ انسان ، برای هدایتِ او راهنمایانی فرستاد پس آنان مسئولِ سرنوشتِ خویش هستند و نزدِ خدا عُذری ندارند .

 

« إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کَانَ حَلِیمًا غَفُورًا . » ، ( فاطر ، 35 / 41 )

اعتقاد به خداوندِ حکیم و نظامِ حکیمانه باعث می­شود که انسان بداند ادارة امور به عهدة خداست و کشتی جهان ناخدایی دارد که آن را حفظ می­کند .

 

« إِنَّا کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ . » ، ( قَمَر ، 54 / 49 ) 

همة مخلوقاتِ الهی دارای تقدیر ، خصوصیّات و ویژگیهای معیّنی هستند .

 

« هُوَ الَّذِی یُحْیِی وَ یُمِیتُ فَإِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا یَقُولُ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ . » ، ( غافر ، 40 / 68 ) 

اعتقاد به خداوندِ حکیم و نظام حکیمانه باعث می­شود که انسان بداند ادارة امور به عهدة خداست و کشتی جهان ناخدایی دارد که آن را حفظ می­کند .

 

 

« اللَّهُ الَّذِی سَخَّرَ لَکُمُ الْبَحْرَ لِتَجْرِیَ الْفُلْکُ فِیهِ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ . » ،

( جاثیّه ، 45 / 12 ) 

اعتقاد به خداوندِ یگانه و نظام حکیمانه باعث می­شود که انسان بداند ادارة امور به عهدة خداست و این اعتقاد زمینه­ساز شکوفایی استعدادهای انسان است که با اختیارِ آگاهانه میسّر است .

 

« لا الشَّمْسُ یَنْبَغِی لَهَا أَنْ تُدْرِکَ الْقَمَرَ وَ لا اللَّیْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَ کُلٌّ فِی فَلَکٍ یَسْبَحُونَ . » ، ( یس ، 36 / 40 ) 

موجوداتِ جهان دارای قانونمندی خاصّی هستند و انسان درک می­کند که جهان دارای خالقی حکیم است که آن را اداره می­کند .

 

درس ششم

 

« قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسِیرُوا فِی الأرْضِ فَانْظُروا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ . » ، ( آلِ­عمران ، 3 / 137 ) 

حیاتِ فردی و اجتماعی دارای قوانین است و با مطالعة زندگی انسانها می­توان به سنّتهای الهی دست یافت و درسِ عبرت گرفت .

 

« أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا یُفْتَنُونَ . » ، ( عنکبوت ، 29 / 2 )

هر کسی ادّعای ایمان کند مَشمولِ یکی از سنّتهای الهی به نامِ آزمایش ( ابتلاء و فتنه ) می­شود .

 

« کُلّاً نُمِدُّ هَؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّکَ وَ مَا کَانَ عَطَاءُ رَبِّکَ مَحْظُورًا . » ، ( اسراء ، 17 / 20 )   

مطابقِ سنّت الهی هر کس کارِ نیک انجام دهد از اِمدادِ الهی بهره­مند می­شود و توفیقِ خدا شاملِ حالِ او می­شود ، در غیرِ این صورت از اِمدادِ خدا محروم می­گردد .

 

« وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لأنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُوا إِثْمًا وَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِینٌ . » ،

( آلِ­عمران ، 3 / 178 ) 

خدا به کافران مُهلت می­دهد ، امّا آنان از این مهلت سوءِ استفاده می­کنند و بر گناهانشان می­افزایند و مشمول سنّت « اِملاء و اِمهال » می­گردند .

 

 

« وَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَیْثُ لا یَعْلَمُونَ * وَ أُمْلِی لَهُمْ إِنَّ کَیْدِی مَتِینٌ . » ،

( اعراف ، 7 / 182 ـ 183 )

خداوند کسانی را که کُفر ورزیدند و آیاتش را اِنکار کردند دُچار عذابِ تدریجی و سنّتِ استدراج می­کند. همچُنین به آنان مهلت می­دهد (سنّت اِملاء و اِمهال) و آنان گول می­خورند و نابود می­گردند.

 

« مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَ مَنْ جَاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَلا یُجْزَى إِلا مِثْلَهَا وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ . » ،

( انعام ، 6 / 160 ) 

مطابقِ سنّتِ الهی ؛ خداوند میانِ پاداش و جزا تفاوت قایل است و به کارهای اختیاری نیک یا بدِ انسانها پاداش و جزا می­دهد ، نه به کارهای جبری آنان . ( تفاوت در پاداش و جزا )

 

« وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَ الأرْضِ وَ لَکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ . » ،  ( اعراف ، 7 / 96 ) 

مطابقِ سنّتِ الهی کارهای اختیاری انسان ( خوب یا بد ) در سرنوشتِ او مؤثّر است . ( تأثیرِ نیکی یا بدی در سرنوشتِ انسان )

 

درس هفتم

 

« وَ مَنْ یَعْمَلْ سُوءًا أَوْ یَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ یَسْتَغْفِرِ اللَّهَ یَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِیمًا . » ، ( نساء ، 4 / 110 )

انسان با هر گناه به نفسِ خود ، ظلم می­کند و از خدا دور می­شود پس باید استغفار کند زیرا میان طلبِ بخشش و خدا فاصله­ای نیست ؛ توبه رحمت و غُفران الهی است از عُقوبت به سوی رحمت .

 

« فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَ أَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ یَتُوبُ عَلَیْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ . » ، ( مائده ، 5 / 39 )

با انجام دادنِ هرگناه حقّی ضایع می­شود و به خودِ عالی ظلم می­شود . برای انسانِ خطاکار راه توبه و اصلاح باز است ؛ توبه یک ندامتِ درونی است امّا باید حقوق ضایع شده جُبران شود . توبه رحمت و غُفران الهی است از عُقوبت به سوی رحمت .

 

« إِلا مَنْ تَابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلا صَالِحًا فَأُولَئِکَ یُبَدِّلُ اللَّهُ سَیِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَ کَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا . » ،

( فرقان ، 25 / 70 )

توبه نه تنها گناه را پاک می­کند بلکه به کمکِ ایمان و عملِ­صالح گناهان را به حَسَنات بَدَل می­سازد . توبه رحمت و غُفران الهی است از عُقوبت به سوی رحمت .

 

درس هشتم

 

« ... مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ وَ عَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ . » ،

 ( بقره ، 2 / 62 )

 جامعة اسلامی بر پایة ایمان به خدا و روزِ آخِرت و عملِ صالح و دوری از شِرک بنا شده است و مسلمانان در مسیر الهی برای سعادت اُخروی تلاش می­کنند و ترس و دلهره­ای ندارند .

 

« یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الأمْرِ مِنْکُمْ ... . » ، ( نساء ، 4 / 59 )

مسلمانان در برنامة زندگی خود تابعِ دستورهای خدا و رسولِ خدا (ص) و امامان (ع) ( اولولامر ) هستند و به طاغوت مراجعه نمی­کنند .

 

« فَلِذَلِکَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَ قُلْ : آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ کِتَابٍ وَ أُمِرْتُ لأعْدِلَ بَیْنَکُمُ . اللَّهُ رَبُّنَا وَ رَبُّکُمْ ... . » ، ( شوری ، 42 / 15 )

مسلمانان در جامعة اسلامی تابعِ هَوَی و هَوَس خود نیستند و بر اساسِ ایمانِ به خدا و دستورهای الهی بینِ مردم عدالت برقرار می­کنند و با بی­عدالتی مبارززه می­کنند .

 

« ... قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُولُو الألْبَابِ . » ، ( زُمَر ، 39 / 9 )

جامعة اسلامی بر اساسِ تعقّل و تفکّر شکل گرفته و خِردمندان در این جامعه دارای فضیلت هستند !

 

« مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ ... . » ، ( فتح ، 48 / 29 )

مردم در جامعة اسلامی با تأسّی از رسول اکرم (ص) با مؤمنان در جبهة حقّ هستند و با ستمگران که در جبهة باطل هستند مبارزه می­کنند .

 

« قُلْ : مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ کَذَلِکَ نُفَصِّلُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . » ، ( اعراف ، 7 / 32 )

« قُلْ : إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ مَا بَطَنَ وَ الإثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِکُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ . » ، ( اعراف ، 7 / 33 )

مردم در جامعة اسلامی در عینِ حال که برای امورِ دنیوی و امورِ مادّی تلاش می­کنند برای امورِ اُخروی و معنوی نیز تلاش می­کنند و از نعماتِ الهی به نحوِ مطلوب استفاده می­کنند و به گناه و فساد نزدیک نمی­شوند .

 

« وَ مِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ . » ، ( روم ، 30 / 21 )

در جامعة اسلامی زن دارای جایگاهِ ویژه است و خانواده محلّ آرامش و رُشدِ فضیلت و مَوَدّت و رحمت است .

 

درس نهم

 

« وَ کَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیدًا ... . » ،

( بقره ، 2 / 143 )

جامعة واقعی اسلامی آن جامعه­ای است که بتواند در عصرِ خود اُسوه باشد و راهِ میانه و معتدل را به دیگر جامعه­ها نشان دهد و در این مسیر رسولِ اکرم (ص) اُسوة مردم است .

 

« وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ . » ، ( مائده ، 5 / 56 )

در جامعة اسلامی افرادِ با ایمان اگر از دستورهای خدا و رسولِ خدا (ص) پیروی کنند از امدادِ الهی بهره­مند می­شوند .

 

« قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ : اسْتَعِینُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الأرْضَ لِلَّهِ یُورِثُهَا مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِینَ . » ،

 ( اعراف ، 7 / 128 )

برای تقویتِ تواناییهای فردی ، انسان باید با استعانتِ از خدا و صبر در راهِ او ، ایمان و ارادة خویش را قوی کند زیرا سرانجام از آنِ متّقین است .

 

 

« اُدْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ ... . » ، ( نحل ، 16 / 125 )

برای گفتگو با مردم و رسانیدنِ پیام الهی به آنان باید از روشِ حکمت ( دانش استوار ) ، اندرز و مجادلة نیکو استفاده کرد .

 

درس دهم

 

« أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْیَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوَانٍ خَیْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْیَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِی نَارِ جَهَنَّمَ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ . » ، ( توبه ، 9 / 109 )

سَهل­انگاری در عمل و بی­توجّهی به أحکامِ خداوند ، قرار دادنِ خود بر لبة پرتگاهی است که سقوط به وادی­های هولناک گمراهی و سرگردانی را در پِی خواهد داشت .

 

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ . ( صافّات ، 37 / ١٨٢ )

تهیّه و تنظیم اوّلیّه : استان هرمزگان ، عبّاس زارعی حاجی­آبادی : سرگروه درس معارف اسلامی شهرستان میناب

تهیّه و تنظیم نهایی : دبیرخانه راهبری کشوری درس دین و زندگی ـ مستقرّ در خراسان رضوی

 

 


 
 
پیامِ آیات درس دین و زندگی سال دوم دبیرستان
نویسنده : قاسم - پوراسمعیل - ساعت ۱٠:۳۱ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٦ آبان ۱۳٩۳
 

 بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

پیامِ آیات درس دین و زندگی سال دوم دبیرستان

درس اوّل

 

الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّى * وَ الَّذِی قَدَّرَ فَهَدى . ( اعلی ، 87 ، 2 ـ 3 )

هریک از موجوداتِ جهان دارای نظمِ خاصّی هستند .

هر موجودی به گونه­ای ساخته شده که هدفِ معیّن را دنبال می­کند .

 

إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ وَاخْتِلافِ اللَّیْلِ وَالنَّهَارِ لآیَاتٍ لأولِی الألْبَابِ * الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیَامًا وَ قُعُودًا وَ عَلَى جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضِ . رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلا سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ . ( آل­عمران ، 3 / 190 ـ 191 )

بیهوده و عبث بودن در موجوداتِ جهان راه ندارد .

نظم و استحکام و هدفمندی در موجودات ، نشانة خالقی حکیم است .

کسی می­تواند حقیقتِ جهان را به درستی دریابد که اهلِ عقل و خِرَد باشد .

 

وَ تَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَ هِیَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِی أَتْقَنَ کُلَّ شَیْءٍ إِنَّهُ خَبِیرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ .

( نمل ، 27 / ٨٨ )

استحکام ، نظم و هدفمندی مخلوقات ، نشانة خالقی حکیم و خبیر است .

 

إِنَّا کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ . ( قمر ، 54 / ۴٩ )

خلقتِ هر موجودی دارای نظم و اندازة خاصّی است .

 

خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ بِالْحَقِّ إِنَّ فِی ذَلِکَ لآیَةً لِلْمُؤْمِنِینَ . ( عنکبوت ، 29 / ۴۴ )

خداوند این جهان را هدفمند آفریده است .

 

درس دوم

 

مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا إِلا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ الَّذِینَ کَفَرُوا عَمَّا أُنْذِرُوا مُعْرِضُونَ .

( اَحقاف ، 46 / ٣ )

تمام مخلوقات این جهان به حقّ ( هدفمند ) آفریده شده­اند و دارای هدفی مشخّص هستند .

یکی از انذارهایی که موردِ بی­توجّهی کافران است ؛ مرگ و معاد می­باشد .

 

یُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الأرْضِ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ .( تغابُن ، 64 / ١ )

همة موجودات ، خداوندِ قادر را تسبیح می­کنند .

                                         

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ بِالْحَقِّ وَ صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ وَ إِلَیْهِ الْمَصِیرُ . ( تغابُن ، 64 / 3 )

هریک از مخلوقات در بهترین شکل و صورت ، خلق شده­اند و آنچه را که نیازمندِ رساندنِ آنها به هدف بوده ، دارند .

کاروانِ هستی ، همان طور که از خداست رو به سوی خدا دارد .

 

أَفَغَیْرَ دِینِ اللَّهِ یَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضِ طَوْعًا وَ کَرْهًا وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ.( آل­عمران ، 3 / ٨٣ )

همة مخلوقاتِ عالَم تحتِ قانونمندی واحدِ الهی عمل می­کنند و به سوی خداوند که مقصدِ نهایی جهانِ خلقت است روان می­باشند .

 

... مَا تَرَى فِی خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ ؟! ( مُلک ، 67 / ٣ )

هر یک از مخلوقات و مجموعة آنها که نظامِ واحدِ جهانی را تشکیل می­دهند ، دارای انسجام و پیوستگی دقیق برای رسیدن به هدف می­باشند .

درس سوم

 

وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَ حَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً . ( اسراء ، 17 / ٧٠ )

خداوند به انسان کرامت بخشیده و بر سایرِ مخلوقات برتری داده است .

     

فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا ... . ( روم ، 30 / ٣٠ )

خداوند به انسان سرشتِ خدا آشنا بخشیده و به او گرایش به نیکیها و زیباییها داده است .

          

وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا . ( شمس ، 91 / 7 ـ ٨ )

خداوند به انسان راهِ شناختِ خیر و نیکی و گرایش به آن و نیز راهِ شناختِ شرّ و بدی و بیزاری از آن را داده است .

    

إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِرًا وَ إِمَّا کَفُورًا . ( انسان ، 76 / ٣ )

خداوند به انسان اراده و اختیار داده و او را مسئولِ سرنوشتِ خویش قرار داده است .

 

وَ الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ . ( عنکبوت ، 29 / ۶٩ )

خداوند برای سعادتِ انسان پیامبران و پیشوایان فرستاده است و در پیمودن این راه او را کمک می­کند .

            

وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ . ( قیامت ، 75 / ٢ )

خداوند به انسان نفسِ سرزنشگر( وجدان ) داده است که او را به جُبران گناهان وادارد تا به کسبِ فضایل بپردازد .

 

... فَبَشِّرْ عِبَادِی * الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَ أُولَئِکَ هُمْ أُولُو الألْبَابِ .

 ( زُمَر ، 39 / 17 ـ ١٨ )

خداوند به انسان نیروی عقل داده است تا راهِ درست را بیندیشد و از جهل دور بماند تا به حقیقت دست یابد .

 

یَا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِی الأرْضِ حَلالا طَیِّبًا وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ * إِنَّمَا یَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشَاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ . ( بقره ، 2 / 168 ـ ١۶٩ )

خداوند به انسان دستور می­دهد به دنبال کسبِ حلال باشد .

خداوند به انسان هشدار می­دهد که عاملِ گمراهی و فریبِ او ، شیطان است مبادا به او اجازة وسوسه بدهد و از راههای گمراه­کنندة او پیروی کند .

 

وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الإنْسَانَ وَ نَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ . ( ق ، 50 / ١۶ )

خداوند یادآوری می­کند که یکی از عواملِ گمراه­کنندة انسان ، عاملِ درونی او یعنی نفسِ امّاره است.

 

... فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ . ( مؤمنون ، 23 / ١۴ )

خداوند پس از مراحلِ خلقتِ انسان و دمیدنِ روحی ویژه در او ، به خود آفرین گفت .

 

درس چهارم

 

إِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ : إِنِّی خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِینٍ * فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِینَ .

( ص ، 38 / 71 ـ ٧٢ )

انسان دارای دو بُعد مادّی و روحانی است .

ابتدا جسم مادّی شکل می­گیرد و سپس روحِ الهی دمیده می­شود .

سجدة فرشتگان برای انسان به خاطر بُعدِ روحی است .

 

ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ . ( مؤمنون ، 23 / ١۴ )

بُعدِ روحی انسان خلقتی متفاوت با بُعدِ مادّی دارد .

خداوند پس از مراحلِ خلقتِ انسان و دمیدنِ روحی ویژه در او ، به خود آفرین گفت .

     

درس پنجم

 

مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا إِلا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ الَّذِینَ کَفَرُوا عَمَّا أُنْذِرُوا مُعْرِضُونَ .

( اَحقاف ، 46 / ٣ )

تمامِ مخلوقاتِ این جهان به حقّ ( هدفمند ) آفریده شده­اند و دارای هدفی مشخّص هستند .

یکی از اِنذارهایی که مورد بی­توجّهی کافران است ؛ مرگ و معاد می­باشد .

 

قُلْ : سِیرُوا فِی الأرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ .

( عنکبوت ، 29 / ٢٠ )

خداوندِ قادر علاوه بر این دنیا ، جهانِ دیگری را نیز آفریده است .

                

وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزَى کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ . ( جاثیه ، 45 / ٢٢ )

یکی از نتایجِ بر حقّ بودن خلقتِ جهان که به انسان مربوط می­شود این است که او آینده­ای روشن و رو به خدا دارد و انسان نتیجة اعمالش را می­بیند .

 

إِنَّ الَّذِینَ لا یَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَ رَضُوا بِالْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَ اطْمَأَنُّوا بِهَا وَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ آیَاتِنَا غَافِلُونَ * أُولَئِکَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ . ( یُونُس ، 10 / 7 ـ ٨ )

اگر زندگی دنیا بدونِ آخرت باشد جایگاهِ انسان ، آتش خواهد بود .

 

        

قُلْ : هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالأخْسَرِینَ أَعْمَالا * الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَهُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعًا * أُولَئِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیَاتِ رَبِّهِمْ وَ لِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلا نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَزْنًا .

( کهف ، 18 / 103 ـ  105 )

زیانکارترین مردم آنهایند که فقط برای دنیا کار می­کنند و به آیاتِ خدا و دیدار او کُفر می­ورزند . و دربارة خود فکر می­کنند که بهترین عملکرد را دارند .

 

وَ مَا هَذِهِ الْحَیَاةُ الدُّنْیَا إِلا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوَانُ لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ . ( عنکبوت ، 29 / ۶۴ )

یکی از تفاوتهای بینِ دنیا و آخِرت در این است که زندگی و مرگ در دنیا آمیخته است ولی آخِرت یکپارچه حیات است .

 

إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هَادُوا وَ الصَّابِئُونَ وَ النَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ وَ عَمِلَ صَالِحًا فَلا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ . ( مائده ، 5 / ۶٩ )

کسانی که به خدا و آخِرت ایمان دارند و عملِ صالح انجام می­دهند در اینجا دُچار حُزن و ترس نمی­شوند .

 

وَ مَنْ أَرَادَ الآخِرَةَ وَ سَعَى لَهَا سَعْیَهَا وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِکَ کَانَ سَعْیُهُمْ مَشْکُورًا . ( اسراء ، 17 / ١٩ )

کسی که ایمان به خدا داشته باشد و آخِرت را بخواهد و برای آن نهایتِ تلاش را نماید ؛ دارای زندگی نتیجه­بخش و پُر ثمر خواهد بود .

            

            

درس ششم

 

اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا هُوَ لَیَجْمَعَنَّکُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ لا رَیْبَ فِیهِ وَ مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثًا . ( نساء ، 4 / ٨٧ )

وقوعِ قیامت حتمی است و خداوند در این روز همه را یکجا جمع می­کند .

             

أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثًا وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنَا لا تُرْجَعُونَ . ( مؤمنون ، 23 / ١١۵ )

خداوند جهان را براساسِ حکمت آفریده است و فعلِ بیهوده از خدا سر نمی­زند و خلقتِ خدا دارای هدف است و جهانِ دیگر را نیز بر اساسِ حکمت آفریده است .

           

 

وَ مَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَ الأرْضَ وَ مَا بَیْنَهُمَا بَاطِلا ذَلِکَ ظَنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ .

( ص ، 38 / ٢٧ )

خداوند جهان را براساسِ حکمت آفریده است و فعلِ بیهوده از خدا سر نمی­زند و خلقتِ خدا دارای هدف است و جهانِ دیگر را نیز بر اساسِ حکمت آفریده است . ( اگر کسی غیر از این فکر کند کافر است . )

                

أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ کَالْمُفْسِدِینَ فِی الأرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ کَالْفُجَّارِ . ( ص ، 38 / ٢8)

خداوند عادل است و بینِ خوب و بد تفاوت قایل است و حسابِ پاکان را از ناپاکان جـدا می­کند . ( اگر کسی غیر از این فکر کند کافر است . )

 

درس هفتم

 

حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّی أَعْمَلُ صَالِحًا فِیمَا تَرَکْتُ کَلا إِنَّهَا کَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَ مِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى یَوْمِ یُبْعَثُونَ . ( مؤمنون ، 23 / ٩٩  ـ 100 )

انسانها پس از رویارویی با مرگ از کردارشان پشیمان می­شوند و خواستارِ بازگشت و جُبران اَعمال می­شوند . ( امّا هیچ راه بازگشتی نیست . )

انسانها پس از مرگ وارد عالَمی به نامِ برزخ می­شوند .

         

إِنَّ الَّذِینَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظَالِمِی أَنْفُسِهِمْ ، قَالُوا : فِیمَ کُنْتُمْ ؟ قَالُوا : کُنَّا مُسْتَضْعَفِینَ فِی الأرْضِ . قَالُوا : أَلَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِیهَا . فَأُولَئِکَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِیرًا . ( نساء ، 4 / ٩٧ )

فرشتگان هنگامِ مرگِ انسان ، حقیقت وجودِ انسان ( روح ) را توفّی ( دریافتِ کاملِ بدونِ نقص ) می­کنند .

پس از مرگ ، روح به فعّالیّتهای آگاهانة خود ادامه می­دهد .

در عالَمِ برزخ انسانها با فرشتگان سخن می­گویند .

     

الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ : سَلامٌ عَلَیْکُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ . ( نحل ، 16 / ٣٢ )

فرشتگان هنگامِ مرگِ انسان ، حقیقت وجودِ انسان ( روح ) را توفّی ( دریافتِ کاملِ بدونِ نقص ) می­کنند .

پس از مرگ ، روح به فعّالیّتهای آگاهانة خود ادامه می­دهد .

در عالَمِ برزخ ، انسانها با فرشتگان سخن می­گویند .

در عالَمِ برزخ ، بخشی از پاداش و جزای مردم داده می­شود . مؤمنان در بهشتِ برزخی و کافران در جهنّم برزخی که تجلّی کوچکی از قیامت است می­مانند .

 

فَوَقَاهُ اللَّهُ سَیِّئَاتِ مَا مَکَرُوا وَ حَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ * النَّارُ یُعْرَضُونَ عَلَیْهَا غُدُوًّا وَ عَشِیًّا وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ . ( غافر ، 40 / 45 ـ ۴6 )

در عالَمِ برزخ بخشی از پاداش و جزای مردم داده می­شود . مؤمنان در بهشتِ برزخی و کافران در جهنّم برزخی که تجلّی کوچکی از قیامت است می­مانند .

  

إِنَّا نَحْنُ نُحْیِی الْمَوْتَى وَ نَکْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَ آثَارَهُمْ وَ کُلَّ شَیْءٍ أحْصَیْنَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ . ( یس ، 36 / ١٢ )

ارتباطِ عالَمِ بَرزخ با عالَمِ دنیا برقرار است و پس از مرگ همچُنان پروندة انسان باز است و آثارِ اَعمالِ نیک و بد ثبت می­شود و در قیامت بر او عرضه می­شود .

          

یُنَبَّأُ الإنْسَانُ یَوْمَئِذٍ بِمَا قَدَّمَ وَ أَخَّرَ . ( قیامت ، 75 / ١٣ )

ارتباطِ عالَمِ بَرزخ با عالَمِ دنیا برقرار است و پس از مرگ همچُنان پروندة انسان باز است و آثارِ اَعمالِ نیک و بد ثبت می­شود و در قیامت بر او عرضه می­شود .

 

درس هشتم

 

وَ نُفِخَ فِی الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِی الأرْضِ إِلا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِیهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِیَامٌ یَنْظُرُونَ * وَ أَشْرَقَتِ الأرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَ وُضِعَ الْکِتَابُ وَجِیءَ بِالنَّبِیِّینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ . ( زُمَر ، 39 / 68 ـ 69 )

اوّلین حادثة قیامت نَفخِ صورِ اوّل است .

با نَفخ صورِ اوّل واقعة سَهمگینی در آسمانها و زمین رُخ می­هد و همه را غالفگیر و بیهوش می­کند .

همة اهلِ آسمان و زمین مدهوش می­شوند . ( مگر آن کسانی را که خدا بخواهد ) و بساط حیاتِ موجودات و انسان برچیده می­شود .

دومین حادثة قیامت نَفخِ صورِ دوم است .

با نفخِ صورِ دوم  حیاتِ دوبارة انسانها آغاز می­شود . و همه در پیشگاهِ خدا حاضر می­شوند .

با نوری از جانبِ خدا زمین روشن می­شود و با این نورانیّت پرده­های واقعیّت کنار می­رود .

دادگاهِ عدل خدا بر پا می­شود و به هیچ کس ظلم نمی­شود .

شاهدانِ قیامت حاضر می­شوند و علیه انسان شهادت می­دهند .

کتابِ اعمالِ انسان گشوده می­شود .

 

وَ نَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیَامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئًا وَ إِنْ کَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنَا بِهَا وَ کَفَى بِنَا حَاسِبِینَ . ( انبیاء ، 21 / ۴٧ )

دادگاهِ عدلِ خدا براساسِ حقّ بر پا می­شود و به هیچ کس ظلم نمی­شود .

                                   

فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ فَیَقُولُ : هَاؤُمُ اقْرَءُوا کِتَابِیَهْ  . ( حاقّه ، 69 / 19 )

افرادِ نیکوکار کتابِ اعمالشان را به دستِ راستشان می­دهند .

 

وَ أَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَیَقُولُ : یَا لَیْتَنِی لَمْ أُوتَ کِتَابِیَهْ . ( حاقّه ، 69 / 25 )

افرادِ بدکار کتاب اعمالشان را به دستِ چپشان می­دهند .

       

وَ الْوَزْنُ یَوْمَئِذٍ الْحَقُّ ... . ( اعراف ، 7 / ٨ )

دادگاهِ عدلِ خدا براساسِ حقّ برپا می­شود و به هیچ کس ظلم نمی­شود .

   

مِنْهَا خَلَقْنَاکُمْ وَ فِیهَا نُعِیدُکُمْ وَ مِنْهَا نُخْرِجُکُمْ تَارَةً أُخْرَى . ( طه ، 20 / 55 )

انسانها همان طوری که از خاک آفریده شده­اند پس از مرگ ، جسمشان به خاک باز می­گردد و دوباره در روزِ قیامت از خاک بر می­خیزند .

 

درس نهم

 

وَ سِیقَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَ قَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا : أَلَمْ یَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِنْکُمْ یَتْلُونَ عَلَیْکُمْ آیَاتِ رَبِّکُمْ وَ یُنْذِرُونَکُمْ لِقَاءَ یَوْمِکُمْ هَذَا قَالُوا : بَلَى وَ لَکِنْ حَقَّتْ کَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْکَافِرِینَ * قِیلَ : ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِینَ فِیهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَکَبِّرِینَ . ( زُمَر ، 39 / 71 ـ ٧2 )

گناهکاران ، گروه گروه به سوی جهنّم رانده می­شوند .

درهای جهنّم به روی ایشان گشوده می­شود .

نگهبانانِ جهنّم به آنان توبیخ می­کنند .

به عذابِ الهی که به آنان وعده داده شده است دُچار می­شوند .

جاودانه در جهنّم قرار می­گیرند که بدترین جایگاه است .

 

وَ سِیقَ الَّذِینَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَ فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَ قَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا : سَلامٌ عَلَیْکُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِینَ * وَ قَالُوا : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الأرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَیْثُ نَشَاءُ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ . ( زُمَر ، 39 / 73 ـ 74 )

بهشتیان ، گروه گروه به سوی بهشت راهنمایی می­شوند .

درهای بهشت به روی آنان باز می­شود .

نگهبانانِ بهشت به آنان خوشآمد می­گویند .

جاودانه در بهشت می­مانند و از نعماتِ آن استفاده می­کنند .

بهشتیان با دیدنِ نعمات وعدة محقّق شدة الهی ، خدا را سپاس می­گویند .

  ‏ 

فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ * وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ . ( زلزال ، 99 / 7 ـ 8 )

در قیامت جزاء و پاداشِ انسان عینِ کردارِ اوست که آن را می­بیند .  

 

درس دهم

 

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شَاوِرْهُمْ فِی الأمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . ( آل­عمران ، 3 / ١۵٩ )

برای رسیدن به نظرِ صحیح با تعقّل و مشورت و نیز با توکّل به خدا باید تصمیم گرفت .

        

وَ تَوَکَّلْ عَلَى الْحَیِّ الَّذِی لا یَمُوتُ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَ کَفَى بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِیرًا . ( فرقان ، 25 / ۵٨ )

در انجام دادنِ امور باید بر خدا توکّل کرد زیر او زنده­ای است که هرگز نمی­میرد .

              

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ : مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الأرْضَ ؟ لَیَقُولُنَّ : اللَّهُ . قُلْ : أَفَرَأَیْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِیَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ کَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِی بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِکَاتُ رَحْمَتِهِ ؟ قُلْ : حَسْبِیَ اللَّهُ عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ . ( زُمر ، 39 / ٣٨ )

بر خدا باید توکّل کرد زیرا او خالقِ آسمانها و زمین است .

بر خدا باید توکّل کرد زیرا او اگر بخواهد رحمت یا آسیبی به کسی برساند هیچ کس مانع او نمی­شود .

بر خدا باید توکّل کرد زیرا او بر همه چیز تواناست و برای رسیدن به نتیجه ، اعتمادِ بر او ، برای انسان کافی است .

          

درس یازدهم

 

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا یُحِبُّونَهُمْ کَحُبِّ اللَّهِ وَ الَّذِینَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَ لَوْ یَرَى الَّذِینَ ظَلَمُوا إِذْ یَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِیعًا وَ أَنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعَذَابِ . ( بقره ، 2 / ١۶۵ )

مردم بر دو دسته­اند : گروهی خدا را دوست دارند . گروهی چیزهای دیگر را همتای خدا می­گیرند و به آنها دوستی می­ورزند .

 

قُلْ : إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ . ( آل­عمران ، 3 / ٣١ )

لازمة دوستی با خدا پیروی از فرمانهای اوست .

          

لا تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخِرِ یُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ ... . ( مجادله ، 58 / ٢٢ )

نمی­شود کسی خدا را دوست بدارد ولی با دشمنانِ او دوستی کند .

       

قَدْ کَانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِی إِبْرَاهِیمَ وَ الَّذِینَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ : إِنَّا بُرَآءُ مِنْکُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ کَفَرْنَا بِکُمْ وَ بَدَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَةُ وَ الْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ... . ( ممتحنه ، 60 / ۴ )

حضرت ابراهیم ( علیه السّلام ) و کسانی که به او اقتدا می­کنند ، همواره از کسانی که جز خدا را می­پرستند و از آنچه که می­پرستند ، ( یعنی از مُشرکان و مَعبودهای مُشرکان ) بیزاری می­جویند و اعلامِ برائت می­کنند.

میانِ کسانی که با خدا دوستی می­ورزند و کسانی که دشمنانِ خدا هستند ، برای همیشه رابطة دشمنی بر قرار است ، مگر آنکه آنان از دشمنی با خدا دست بردارند .

   

    

درس دوازدهم

 

قُلْ : مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ : هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا خَالِصَةً یَوْمَ الْقِیَامَةِ کَذَلِکَ نُفَصِّلُ الآیَاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ . ( اعراف ، 7 / ٣٢ )

خداوند زینتهای جهان را بر بندگانش حرام نکرده است .

مؤمنان باید از روزی­هایی که از راه درست و پاک به دست آورده­اند ، استفاده کنند .

زینتها و روزی­های پاک در آخِرت ، اختصاص به مؤمنان دارد .

   

قُلْ : إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّیَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ مَا بَطَنَ وَ الإثْمَ وَ الْبَغْیَ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَ أَنْ تُشْرِکُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ یُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لا تَعْلَمُونَ . ( اعراف ، 7 / ٣3 )

چیزهایی که خداوند بر مؤمنان حرام کرده ، عبارت است از : زشتکاری ، گناه ، بَغی و شِرک به خدا

          

یَا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَیْکُمْ لِبَاسًا یُوَارِی سَوْآتِکُمْ وَ رِیشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِکَ خَیْرٌ ذَلِکَ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ . ( اعراف ، 7 / 26)

خداوند ، پوشش را برای دو هدف قرار داده است : الف : انسان را از ناپسندیها حفظ کند و مایة عِفاف باشد .  ب : زینت و آراستگی او باشد .

اگر انسان لباسِ تقوا را بر خود بپوشاند ، خواهد توانست پوشش و لباسِ ظاهری را مُراعات کند و حفظ نماید .

 

درس سیزدهم

 

قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ .

( نور ، 24 / ٣٠ )

وظیفة مردان این است که چشمِ خود را از نگاهِ به نامحرم بازدارند و دامانِ خود را از گناه دور کنند .

                    

وَ قُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ ... . ( نور ، 24 / ٣1 )

وظیفة زنان نیز مانندِ مردان این است که چشمِ خود را از نگاهِ به نامحرم بازدارند و دامانِ خود را از گناه دور کنند .

استفاده از زینت و زیورآلات نباید به گونه­ای باشد که توجّه نامحرمان را به خود جلب کند .

زنان باید حجاب خود را به گونه­ای تنظیم کنند که علاوه بر موی سر ، گریبان و گردنها را هم بپوشاند .

       

یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لأزْوَاجِکَ وَ بَنَاتِکَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَى أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِیمًا . ( احزاب ، 33 / ۵٩ )

زنان باید حجاب خود را به گونه­ای تنظیم کنند که علاوه بر موی سر ، گریبان و گردنها را هم بپوشاند .

حجاب برای زنان سبب می­شود که زن به عِفاف و پاکی شناخته شود و افرادِ بی­بند و بار که اسیر هوی و هَوَس خود هستند ، به خود اجازة تَعرّض به او ندهند .

           

درس چهاردهم

 

وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَ کُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ .

( آل­عمران ، 33 / ١٠٣ )

عامل اصلی وحدتِ جامعة اسلامی حَبلُ الله ( دین اسلام ـ دین خدا ـ پیروی از خدا ) است .

 

وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ .

( آل­عمران ، 33 / 104 )

( مسلمانان ) برای برقراری وَحدت میانِ مسلمین باید یکدیگر را دعوت به خیر نمایند . و نیز یکدیگر را امر به معروف و نهی از مُنکر کنند .

             

 

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَ یُطِیعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولَئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ . ( توبه ، 9 / ٧١ )

افرادِ جامعة اسلامی ، مسئولِ رفتارهای یکدیگرند زیرا خداوند آنها را سرپرست قرار داده است .

مسلمانان یکدیگر را امر به معروف و نهی از منکر نمایند .

یکی از عواملی که سَبَب می­شود جامعة اسلامی از رحمتِ خدا دور شود ، تَرکِ امر به معروف و نهی از منکر است .

 

کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لَوْ آمَنَ أَهْلُ الْکِتَابِ لَکَانَ خَیْرًا لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَ أَکْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ . ( آل­عمران ، 3 / ١١٠ )

مسلمانان یکدیگر را امر به معروف و نهی از منکر نمایند .

در صورتی جامعة اسلامی یک جامعة نمونه می­شود که به خدا ایمان داشته باشند و امر به معروف و نهی از منکر کنند .

با انجام دادنِ امر به معروف و نهی از منکر ، کشتی جامعة اسلامی به ساحلِ رستگاری می­رسد .

یکی از از ویژگیهای امّتِ اسلامی که سبب می­شود بهترین امّت باشد ، انجام دادنِ امرِ به معروف و نهی از منکر است.

       

درس پانزدهم

 

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَ الْمَسَاکِینِ وَ الْعَامِلِینَ عَلَیْهَا وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَ فِی الرِّقَابِ وَ الْغَارِمِینَ وَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ اِبْنِ السَّبِیلِ فَرِیضَةً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ . ( توبه ، 9 / ۶٠ )

یکی از راههای تأمینِ هزینه­های جامعه ، زَکات می­باشد .

درآمدِ به دست آمده از زَکات باید برای فُقراء ، مَساکین ، کارگزارانِ زَکات ، آزاد کردنِ برده ، تألیفِ قُلوب ، در راه ماندگان و در راهِ خدا مصرف شود .

 

وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبَى وَ الْیَتَامَى وَ الْمَسَاکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ ... .

 ( انفال ، 8 / ۴١ )

راهِ دیگرِ تأمینِ هزینه­های جامعه ، خُمس ( یک پنجم ) است .که پس از مصرفِ هزینه­های معمولی زندگی ، اضافه آمده و باقی مانده است .

 

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ . ( بقره ، 2 / ٢٧٨ )

کسبِ درآمد از راهِ رِبا حرام است .

 

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِکُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ .

( بقره ، 2 / ٢٧9 )

کسب درآمد از راهِ رِبا مساوی با جنگِ با خدا و رسولِ خدا (ص) است .

اگر کسی بخواهد از فعلِ رِبا توبه کند باید اَموالِ اضافی را که از راه رِبا به دست آورده است باز گرداند .

 

درس شانزدهم

 

وَ إِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَ لْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ .

( بقره ، 2 / ١٨۶ )

هرکس صادقانه و از صمیمِ قلب خدا را بخواهد و از او درخواستی کند ، خدا اِجابت می­کند .

اگر می­خواهیم به رستگاری راه یابیم باید دعوتِ خدا را بپذیریم و به او ایمان بیاوریم .

 

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ . ( بقره ، 2 / 153 )

در مسیر رفتن به سوی رستگاری لازم است از صبر و نماز کمک بگیریم .

 

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ . ( بقره ، 2 / 183 )

از مهمّ­ترین ثَمَرات روزه تقواست .

 

اتْلُ مَا أُوحِیَ إِلَیْکَ مِنَ الْکِتَابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ  . ( عنکبوت ، 29 / 45 )

یکی از وظایفِ پیامبرِ اکرم (ص) بر پا داشتنِ نماز میانِ مسلمانان است .

یکی از آثار و نتایجِ بر پاداشتنِ نماز دوری از فَحشاء و مُنکَرات است .

نماز ثمرة برتر دیگری دارد که همان ذکرِ خداوند است .

    

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ . ( صافّات ، 37 / ١٨٢ )

تهیّه و تنظیم اوّلیّه : عبّاس زارعی سرگروه آموزشی درس دینی و قرآن شهرستان میناب ( استان هرمزگان )

تهیّه و تنظیم نهایی : دبیرخانه راهبری کشوری درس دین و زندگی ـ مستقرّ در خراسان رضوی

 


 
 
پیامِ آیات درسِ دین و زندگی سال سوم دبیرستان
نویسنده : قاسم - پوراسمعیل - ساعت ۱٠:٢٥ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٦ آبان ۱۳٩۳
 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

پیامِ آیات درسِ دین و زندگیسال سوم دبیرستان

درس اوّل

 

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ * صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لاَ الضَّالِّینَ . ( حمد ، 1 / 6 ـ 7 )

ـ انسان عاقل از خدا می­خواهد که به صراط مستقیم هدایت شود .

ـ اگر انسانی از خدا درخواست صراط مستقیم ننماید به انحراف کشیده می­شود .

 

قالَ : رَبُّنَا الَّذِی أَعْطى کُلَّ شَیْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى . ( طه ، 20 / 50 )

خداوند تمامِ مخلوقات را هدایت می­کند که به آن هدایتِ عمومی می­گویند .

 

سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى* الَّذِی خَلَقَ فَسَوَّى * وَ الَّذِی قَدَّرَ فَهَدى . ( اعلی ، 87 ، 1 ـ 3 )

خداوند هر مخلوقی را متناسب با ویژگی­هایش هدایت می­کند که به آن هدایتِ خاصّ می­گویند .

 

رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کانَ اللَّهُ عَزِیزاً حَکِیماً . ( نساء ، 4 / 165 )

خداوند با ارسالِ فرستادگانش ، بندگانش را هدایت کرده است و با این کار کسی نمی­تواند در مقابلِ خدا عُذری بیاورد .

 

إِنَّا أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ فَمَنِ اهْتَدى فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّما یَضِلُّ عَلَیْها وَ ما أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ .

 ( زُمر ، 39 / 41 )

خداوند با ارسالِ پیامبران انسانها را هدایت کرده است و اگر کسی راه هدایت را نپیماید بر عهدة خودش است .

 

... وَ قالُوا : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدانا لِهذا وَ ما کُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ ... . ( اعراف ، 7 / 43 )

پیامبران و امامان مایة هدایتِ انسانها به سوی حقّ هستند .

 

درس دوم

 

شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ وَ ما وَصَّیْنا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى وَ عِیسى أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَى الْمُشْرِکِینَ ما تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ .

( شوری ، 42 / 13 )

خداوند یک دین را برای پیامبران تشریع کرده و از آنان خواسته است که این دین را اِقامه نمایند .

 

وَ قالُوا : کُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى تَهْتَدُوا . قُلْ : بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِیمَ حَنِیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ . ( بقره ، 2 / 135 )

کسانی که از مردم می­خواهند پیرو ادیان دیگری مانند یهودیّت یا مسیحیّت شوند راه نادرستی می­پیمایند . همه باید به آیین ابراهیم و دین اسلام ( حنیف ـ حقّ گرا ) دعوت کنند .

                                  

قُولُوا : آمَنَّا بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْنا وَ ما أُنْزِلَ إِلى إِبْراهِیمَ وَ إِسْماعِیلَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ ما أُوتِیَ مُوسى وَ عِیسى وَ ما أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ . ( بقره ، 2 / 136 )

هدایت شدة واقعی کسی است که به همة پیامبران خدا ایمان داشته باشد و بین آنان فَرق نگذارد .

 

إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ وَ مَنْ یَکْفُرْ بِآیاتِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَرِیعُ الْحِسابِ . ( آل­عمران ، 3 / 19 )

اسلامِ نام تنها دین خداست و کسانی سبب تفرقه در دین شدند که به حقیقت آگاه بودند امّا از روی ستمگری و کفر دست به تفرقه زدند .

 

وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِیُبَیِّنَ لَهُمْ ... . ( ابراهیم ، 14 / 4 )

هر پیامبری دین الهی را متناسب با سطحِ درک و فهم و زبان برای قوم و دورة خود تبلیغ می­کند  تا آنان بتوانند دین خدا درک کنند .

( این آیه به یکی از دلایل تعدّد پیامبران به عنوان : « رشد تدریجی سطحِ فکرِ جوامع و اقوام » اشاره دارد . )

 

ما کانَ مُحَمَّدٌ أَبا أَحَدٍ مِنْ رِجالِکُمْ وَ لکِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَ خاتَمَ النَّبِیِّینَ وَ کانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیماً .

( احزاب ، 33 / 40 )

حضرت محمّد (ص) خاتمِ پیامبران  است و پس از ایشان پیامبرِ دیگری نخواهد آمد .

 

... اَللَّهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسالَتَهُ ... . ( انعام ، 6 / 124 ) 

خداوند مسئولیّت پیامبری را بر عهدة کسانی قرار می­دهد که شایستگی پیامبری (عصمت) دارند .

( یکی از ویژگیهای اختصاصی پیامبری ( و امامت ) «عصمت» است که تشخیص آن به عهدة خداست . )

 

درس سوم

 

وَإِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ.

 ( بقره ، 2 / 23 )

اگر کسی می­پندارد که قرآن از جانبِ خدا نیست باید برای ادّعای خود حدّاقل سوره­ای مانند قرآن بیاورد . ( این دعوت خدا را « تحدّی » می­گویند . )

 

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِی وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْکافِرِینَ . ( بقره ، 2 / 24 )

اگر کسی بدون دلیل منکرِ الهی بودن قرآن باشد سرنوشت او عذاب خدا و جهنّم است .

 

أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً کَثِیراً . ( نساء ، 4 / 82 )

از دلایل الهی بودن و « اعجاز محتوایی قرآن » اختلاف نداشتنِ آیاتِ قرآن و « انسجامِ درونی در عینِ نزول تدریجی » قرآن است که با تدبّر می­توان آن را درک کرد .

 

وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لاَرْتابَ الْمُبْطِلُونَ . ( عنکبوت ، 29 / 48 )

اُمیّ ( درس ناخوانده ) بودنِ رسول خدا (ص) یکی دیگر از دلایلِ اعجازِ قرآن و الهی بودن آن است زیرا اگر رسولِ خدا (ص) با سواد بود کج­اندیشان در الهی بودنِ قرآن شکّ می­کردند .

 

درس چهارم

 

لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ . ( آل عمران ، 3 / 164 )

یکی از وظایفِ ( قلمرو رسالت ) رسولِ خدا (ص) ابلاغِ وحی ( تلاوت قرآن ) به مردم است . ابلاغِ وحی بدونِ دریافت امکانپذیر نیست . ( از قلمرو رسالت رسول خدا (ص) دریافت و ابلاغ وحی است . )

از دیگر وظایف رسول خدا (ص) ( قلمرو رسالت )  تزکیه و تربیت و تعلیمِ کتاب و حکمت و تعلیم و تبیین تعالیم وحی ( مرجعیّت دینی ) است .

 

قُلْ : أَطِیعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْکافِرِینَ . ( آل عمران ، 3 / 32 )

هر انسانی وظیفه دارد از خدا و رسولِ خدا (ص) اطاعت کند . ( پذیرشِ ولایتِ خدا ( و رسولِ خدا (ص)) و دوری از طاغوت ، از ضروریاتِ ولایتِ جامعة اسلامی است . )

 

اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَوْلِیاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ . ( بقره ، 2 / 257 )

اگر کسی  ولایتِ خدا را نپذیرد و به ولایتِ طاغوت درآید نتیجه­اش گرفتاری در آتشِ دوزخ یعنی خروج از نور به سوی ظلمت است . ( پذیرشِ ولایتِ خدا ( و رسولِ خدا (ص)) و دوری از طاغوت ، از ضروریاتِ ولایتِ جامعة اسلامی است . )

           

... وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً . ( نساء ، 4 / 141 )

مسلمانان نباید ولایت و سرپرستی کُفّار و بیگانگان را بپذیرند . ( حفظِ استقلالِ جامعة اسلامی در برابر کفّار ، از ضروریاتِ ولایتِ جامعة اسلامی است . )

 

أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحاکَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ وَ یُرِیدُ الشَّیْطانُ أَنْ یُضِلَّهُمْ ضَلالاً بَعِیداً . ( نساء ، 4 / 60 )

مسلمانان نباید به طاغوت مراجعه کنند زیرا حکومتِ آنان غیر الهی است . ( پذیرشِ ولایتِ خدا ( و رسولِ خدا (ص)) و دوری ازطاغوت ، از ضروریاتِ ولایتِ جامعة اسلامی است . )

 

لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ . ( حدید ، 57 / 25 )

مسلمانان وظیفه دارند جامعه­ای را بر اساسِ عدل و قِسط به پا دارند . ( ضرورتِ اِجرای أحکام و قوانین اسلامی ( مانند عدالتِ اجتماعی ) از وظایفِ رسولِ خدا (ص) و از ضروریاتِ ولایتِ جامعة اسلامی است . )

 

درس پنجم

 

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِیلاً . ( نساء ، 4 / 59 )

مسلمانان باید در برنامه­های زندگی خود از خدا و رسولِ خدا(ص) و اولوالامر(امامان) اطاعت کنند .

از آنجا که این سه اطاعت در کنار هم قرار گرفته­اند ، سرپیچی از هر کدام حرام است .

 

إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ . ( مائده ، 5 / 55 )

تنها ولیّ انسانها خداست و این ولایت را نیز رسول خدا (ص) از جانبِ خدا بر مؤمنین دارد و حضرت علی (ع) نیز دارای چُنین ولایتی است .

 

یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ . ( مائده ، 5 / 67 )

خداوند ( در حادثة غدیر ) به رسولِ خدا (ص) فرمان می­دهد که مأموریتِ تداومِ رسالت را به انجام برساند و حضرتِ علی (ع) را به عنوانِ جانشین خود معرّفی کند .

اهمّیّتِ این فرمان به اندازة اهمّیّت رسالت است که اگر به انجام نرسد اصلِ رسالت مخدوش می­گردد.

ابلاغِ این پیام ( معرّفی علی (ع) به عنوانِ جانشنیی برای رسول خدا (ص) احتمالِ خطر در پی داشت به همین منظور خدا به او وعده حفظ از گزند کفّار می­دهد .

 

... إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً . ( احزاب ، 33 / 33 ) 

حضرت علی (ع) ، حضرت فاطمه (س) و امام حسن و امام حسین (ع) بر اساسِ این آیه مانند رسول خدا (ص) معصوم هستند و از هرگونه پلیدی (رجس) مصون هستند .

اهلِ بیت به معنای خاصّ که از هرگونه پلیدی به دورند حضرت علی (ع) ، حضرت فاطمه (س) و امام حسن و امام حسین (ع) در زمانِ نزول آیه هستند و بعداً شامل حال همة امامان (ع) می­شود .

بر اساسِ این آیه اهل بیت مانند قرآن و پیامبر (ص) معصوم هستند ، پس سخن و عمل آنان معیارِ حقّ است و اگر در بارة أحکام قرآن نظری بدهند ، سخنِ آنان حُجّت است و باید به آن عمل کرد .

 

درس ششم

 

وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ . ( صافّات ، 37 / 84 ) 

کلمة شیعه در قرآن به معنای پیرو است .

حضرتِ ابراهیم (ع) ، شیعة حضرتِ نوح (ع) است . یعنی ؛ پیرو حضرتِ نوح (ع)  است .

 

وَ دَخَلَ الْمَدِینَةَ عَلى حِینِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِها فَوَجَدَ فِیها رَجُلَیْنِ یَقْتَتِلانِ هذا مِنْ شِیعَتِهِ وَ هذا مِنْ عَدُوِّهِ ... .

( قَصَص ، 28 / 15 )

کلمة شیعه در قرآن به معنای پیرو است .

 

إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ . ( بینة ، 98 / 7 )   

بر اساسِ روایتِ رسولِ خدا (ص) ذیلِ این آیه ، حضرت علی (ع) مصداق اَتََمّ ایمان و عملِ صالح است و او ( علی (ع) ) و شیعیان او رستگار و بهترین نیکان هستند ) ( زیرا حضرت علی (ع) پیرو قرآن و سنّتِ پاکِ رسولِ خدا (ص) است ) .

 

درس هفتم

 

...أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا أَفَلا تَعْقِلُونَ.

 ( یوسُف ، 12 / 109 )

از توصیه­های قرآن ، دقّت و تأمّل در تاریخ و درس گرفتن از حوادثِ تاریخی است .

اگر کسی در تاریخ دقّت نماید نتیجة آن ، روشن شدنِ عاقبتِ کار گذشتگان است .

کسانی که اهلِ تعقّل باشند از حوادثِ تاریخ درسِ عبرت می­گیرند .

 

وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِکُمْ وَ مَنْ یَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَیْهِ فَلَنْ یَضُرَّ اللَّهَ شَیْئاً وَ سَیَجْزِی اللَّهُ الشَّاکِرِینَ . ( آل­عمران ، 3 / 144 )

قرآن مسلمانان را از بازگشت به دورة جاهلیّت و پشتِ پا زدن به سنّتهای اصیل اسلامی هشدار می­دهد .

از نظر قرآن زندگی کسانی مورد قبول است که دارای تقوا باشند ، توجِه به آخِرت دارند و تعقّل می­کنند .

سپاسگزارانِ واقعی نعمتِ رسولِ خدا (ص) ، کسانی هستند ( اهلبیت(ع)) که راه او را به درستی ادامه می­دهند و به جاهلیّت بر نمی­گردند .

 

درس هشتم

 

قُلْ : ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شاءَ أَنْ یَتَّخِذَ إِلى رَبِّهِ سَبِیلاً . ( فرقان ، 25 / 57 )

کسانی که بخواهند راهِ خدا را بر اساسِ ایمان و اعتقادِ راسخ به خدا و اسلام پیش بگیرند پاداش رسالت می­گیرند .

 

قُلْ : ما سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ إِنْ أَجْرِیَ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ وَ هُوَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ . ( سبأ ، 34 / 47 )

مُزد رسولِ خدا (ص) محبّت به اهلِ بیت (ع) است و این طلبِ مُزد به سود آنهاست زیرا محبّت به اهلِ بیت (ع) پیروی از آنان را می­آورد و پیروی از اهلِ بیت (ع) یعنی پیروی از قرآن و رسولِ خدا (ص) است که مایة رستگاری و هدایت می­شود .

 

... قُلْ : لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ .

( شوری ، 42 / 23 )

خداوند به رسولِ خدا (ص) فرمان می­دهد که مُزد رسالت خود را دوستی و محبّت با اهل بیتش معرّفی کند .

 

درس نهم

 

ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ یَکُ مُغَیِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ .

( انفال ، 6 / 53 )

اگر مردم نعمتی را که خدا به آنان داده است ضایع کنند خدا آن نعمت را تغییر می­دهد .

عاملِ از دست دادنِ نعمت ، قدرناشناسی مردم نسبت به نعمت است

 

... إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما باَنفُسِهِم ... . ( رعد ، 13 / 11 )

زمینه­سازِ هلاکت و بدبختی یا عزّت و سربلندی یک جامعه خودِ مردم هستند و نتیجة اعمالِِ خود مردم است .

 

درس دهم

 

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضى لَهُمْ وَ لَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنِی لا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئاً . ( نور ، 24 / 55 )

وعدة خداوند برای آیندة تاریخ :

ـ جانشین شدن مؤمنانی که دارای ایمان و عملِ صالح هستند .

ـ رسیدنِ مؤمنان به امنیّت و آرامش و از بین رفتن ترس و دلهره 

ـ عبادتِ خالصانة خدا ........................................ ـ استقرارِ دینِ الهی

 

وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ . ( قَصَص ، 28 / 5 )

وراثت و پیشوایی مستضعفین در زمین

 

وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ . ( انبیاء ، 21 / 105 )

در پایانِ تاریخ وراثتِ زمین از آنِ بندگانِ صالحِ خداست .

 

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . ( توبه ، 9 / 33 )

در آیندة تاریخ دینِ حقّ بر همة آیینهای باطل پیروز خواهد شد .

 

درس یازدهم

 

لا یَأْتِیهِ الْباطِلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِیلٌ مِنْ حَکِیمٍ حَمِیدٍ . ( فصّلت ، 41 / 42 )

هیچ گاه در قرآن راهِ باطل وارد نخواهد شد به همین جهت برای همیشه کتابِ هدایت است .

هر انسانی برای رستگاری باید به دستورهای قرآن و دینِ الهی عمل کند .

 

هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ . ( توبه ، 9 / 33 )

خداوند مسیر هدایت و دینِ حقّ را با ارسالِ رسولان در اختیار ما قرار داده است و در آیندة تاریخ دین حقّ بر همة آیین­های باطل ، پیروز خواهد شد .

 

وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ . ( توبه ، 9 / 122 )   

چون همة مردم نمی­توانند دانشِ دین را به طورِ عمیق و تخصّصی فرا بگیرند ، باید کسانی این مسئولیّت را بپذیرند تا سایرِ مردم برای به دست آوردن أحکام به آنان مراجعه نمایند .

 

درس دوازدهم

 

اُدْعُ إِلى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ ... . ( نحل ، 16 / 125 )

پیامبر(ص) ( رهبرِ حکومت ) برای دعوت به سوی خدا و اسلام : از روشهای حکمت ، پند نیکو و جَدَل اَحسن استفاده می­کند .

 

فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَکَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ . ( هود ، 11 / 112 )

پیامبر(ص) ( رهبر حکومت ) در دعوتِ مردم به سوی خدا و هدفش باید استقامت داشته باشد .

 

فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ . ( آل­عمران ، 3 / 159 )

پیامبر(ص) ( رهبر حکومت ) با مردم مهربان است و در کارها با آنان مشورت می­کند و در امرِ الهی بر خدا توکّل می­کند .

 

... وَ إِنَّ رَبَّکُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِی وَ أَطِیعُوا أَمْرِی . ( طه ، 20 / ٩٠ )

مردم در برابر فَرامینِ الهی باید مُطیع و فرمانبر باشند .

 

درس سیزدهم

 

وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلاً . ( اسراء ، 17 / 70 )

خداوند به انسان کرامتِ ذاتی بخشیده و او را بر بیشترِ موجودات برتری داده است .

 

لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِیادَةٌ وَ لا یَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیها خالِدُونَ .

( یُونُس ، 10 / 26 ) 

انسانهایی که به کرامتِ نفس رسیده­اند و کارِ نیک انجام داده­اند موردِ پاداشِ الهی قرار می­گیرند .

 

وَ الَّذِینَ کَسَبُوا السَّیِّئاتِ جَزاءُ سَیِّئَةٍ بِمِثْلِها وَ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ... . ( یُونُس ، 10 / 27 )

انسانهایی که به حقارتِ نفس رسیده­اند به خودشان ظلم کرده­اند و مورد جزای خدا قرار می­گیرند .

 

... وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لکِنَّ الْمُنافِقِینَ لا یَعْلَمُونَ . ( منافقون ، 63 / 8 )

عزّت ابتدا از آنِ خداست ، سپس رسولِ خدا (ص) و نیز بندگانِ مؤمن و خالصِ خدا که پیروِ رسولِ خدا (ص) هستند .

 

مَنْ کانَ یُرِیدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعًا ... . ( فاطر ، 35 / 10 )

تمامِ عزّت از آنِ خداست زیرا سرچشمة همة کمالات و زیباییهاست و هرکس به دنبال عزّت است باید به سرچشمة آن مراجعه کند .

 

درس چهاردهم

 

إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِینَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقِینَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرِینَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعِینَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِینَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمِینَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیراً وَ الذَّاکِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیماً . ( احزاب ، 33 / 35 )

مؤمن و مسلمان بودن اختصاص به جنسیّت خاصّی ندارد .

رسیدن به فضایل و کمالات انسانی اختصاص به جنسیّت خاصّی ندارد .

رسیدن به پاداش الهی اختصاص به جنسیّت خاصّی ندارد .

 

وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً لِتَسْکُنُوا إِلَیْها وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ . ( روم ، 30 / 21 )

یکی از اهدافِ ازدواج رسیدن به آرامش و اُنس با همسر است . و با این امر انسان به مودّت و رحمت می­رسد .

 

وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْواجِکُمْ بَنِینَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ یُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ یَکْفُرُونَ . ( نحل ، 16 / 72 )

یکی از اهداف ازدواج رشد و پرورش فرزندان است .

 

درس پانزدهم

 

وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّى یُؤْمِنَّ ... وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّى یُؤْمِنُوا ... أُولئِکَ یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَ یُبَیِّنُ آیاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ . ( بقره ، 2 / 221 ) 

شرطِ اصلی انتخابِ همسرِ مناسب ، ایمان است .

همسر نباید مُشرک باشد زیرا اعضای خانواده را به نافرمانی خدا سوق می­دهد که باعث بدبختی ابدی می­شود .

 

رَبِّ اجْعَلْنِی مُقِیمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِی رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ . ( ابراهیم ، 14 / 40 )  

از وظایفِ والدین تربیتِ صحیح و تلاش برای بارور سازی ایمان و عملِ صالح و اِقامة نماز است .

 

رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَیَّ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسابُ . ( ابراهیم ، 14 / 41 )  

از وظایفِ فرزندان ؛ محبّت کردن به والدین و دعا در حقِّ آنان و طلبِ مغفرت است .

 

 

 

 

 

درس شانزدهم

 

وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیَّتُهُمْ بِإِیمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَیْءٍ کُلُّ امْرِئٍ بِما کَسَبَ رَهِینٌ . ( طور ، 52 / 21 ) 

از نعماتِ خدا اینکه انسان ، فرزندان با ایمانِ خود را در بهشت در کنار خود می­ببیند ، بى‏آنکه از اعمالِ او چیزى کاسته شود . بنا بر این انسان مسئولِ سرنوشتِ خویش است .

 

وَ قَضى رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَرِیماً . ( اسراء ، 17 / 23 )

وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانِی صَغِیراً . ( اسراء ، 17 / 24 )

از وظایفِ فرزندان نسبت به والدین :

ـ نیکی کردن به آنان

ـ درست سخن گفتن با آنان

ـ نرنجانیدنِ آنان از خود

ـ گُسترانیدنِ بالِ مهربانی و شَفَقَت

ـ طلبِ مغفرت نسبت به آنان

 

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ . ( صافّات ، 37 / ١٨٢ )

 

تهیّه و تنظیم اوّلیّه : استان هرمزگان ، عبّاس زارعی حاجی­آبادی : سرگروه درس معارف اسلامی شهرستان میناب

تهیّه و تنظیم نهایی : دبیرخانه راهبری کشوری درس دین و زندگی ـ مستقرّ در خراسان رضوی